Blog moich blogów: Sztuka stosowana

Jeżeli drażni nas dom, jego wnętrze, najbliższe otoczenie odzywa się w nas pragnienie ładu. Cieszy nas, gdy urządzenie naszego mieszkania, przedmioty codziennego użytku aż proszą się o skorzystanie z nich, kiedy spojrzenie wokół i widok przedmiotów łagodzi nas harmonijnym wyglądem i kompozycją. Projektant wnętrz, artysta i rzemieślnik spełnił swoje zadanie.

Ciekawym zjawiskiem w historii warszawskiej uczelni artystycznej było organizowanie przez profesorów i ich uczniów grup twórczych, wdrażających programy programy pracowni, prowadzonych przez mistrzów. Najlepszym przykładem tej aktywności było powstanie i w 1926 r. Spółdzielni Artystów ŁAD.

Grupa twórców, związana z tą Spółdzielnią zajmowała się sztuką stosowaną zwaną też sztuką dekoracyjną, zdobniczą, użytkową, sztuką wnętrza lub potocznie przemysłem albo rzemiosłem artystycznym. Większość prac nosiła cechy polskiej odmiany stylu Art Deco, co wyrażało się w wyglądzie wnętrz reprezentacyjnych i miejsc użyteczności publicznej.

ŁAD mieścił się w długiej tradycji działań polskich artystów, pozostających w sferze wpływów angielskiego ruchu odnowy sztuki rzemiosła Arts and Crafts Movement. Ruch ten wziął początek z krytyki estetyki seryjnie wykonywanych przez przemysł przedmiotów z tanich surowców, nieudolnie naśladujących szlachetne wzory rzemiosła. Widoczne to było podczas pierwszej Wielkiej Wystawy Przemysłu Wszystkich Narodów, otwartej w 1851 r. w londyńskim Pałacu Kryształowym.

Ideowymi patronami ruchu sprzeciwiającego się produkcji maszynowej i jej estetyce byli: John Ruskin - krytyk, teoretyk sztuki i grafik oraz William Morris - pisarz oraz projektant grafiki książkowej, tkanin, witraży i tapet.

"Pozostając pod wpływem Bractwa Prerafaelitów - pisze prof. Irena Huml, - którzy pragnęli przywrócić sztuce szczerość i prostotę Quattrocenta, zmierzali do odrodzenia średniowiecznych tradycji cechowych. Zgodnie z nimi rzemieślnik był równocześnie artystą, twórcą obiektów wysokiej klasy, wykonywanych według własnych projektów".

W Polsce ruch ten nabrał specyficznych cech narodowych. Pionierem nowego stylu był Stanisław Witkiewicz - pisarz, malarz i krytyk sztuki, który patronował realizacji wspomnianych postulatów w dziedzinie budownictwa drewnianego, snycerstwa i haftu (twórca tzw. stylu zakopiańskiego).

Spółdzielnia Artystów ŁAD założona została przez Józefa Czajkowskiego, Wojciecha Jastrzębowskiego i Karola Stryjeńskiego. Artyści związani z tym przedsięwzięciem w 1925 r. odnieśli wielki sukces na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu, zdobywając wiele prestiżowych nagród.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 realizowano projekty architektoniczne związane z programem sztuki monumentalnej (por. artykuł Ireny Kossowskiej). Tym dokonaniom towarzyszyły oryginalne, mistrzowsko wykonane projekty wnętrz i wyposażenia. Przywołajmy jako przykład, wzniesiony w latach 1927 - 1930, okazały gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na Alei Szucha (dziś mieści się w nim Ministerstwo Edukacji Narodowej).

Po II wojnie światowej duże znaczenie w dziedzinie działalności projektowej miały Zakłady Artystyczno-Badawcze Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, założone przez Jerzego Sołtana (ucznia Le Corbusiera) i Zbigniewa Ihnatowicza. W ramach tej pracowni współpracowali artyści, projektanci i specjaliści z wielu dziedzin, tworząc funkcjonalne i przyjazne dla użytkowników projekty. W procesie ich powstawania uczestniczyli rzeźbiarze, malarze, architekci, graficy, muzycy, socjologowie i in. Głównymi projektantami byli profesorowie Akademii, ale do współpracy zapraszano studentów i młodych absolwentów. Efektem prac tych zespołów były m.in. projekty kompleksu sportowego "Warszawianki", Dworca Śródmieście, baru "Wenecja", Pawilonu Tropikalnego itd.

Po wyjeździe z Polski prof. Jerzego Sołtana, w połowie lat sześćdziesiątych aktywność Zakładów Artystyczno-Badawczych zmniejszyła się wskutek biurokratycznych ograniczeń prawno-finansowych, a co za tym idzie z konieczności rezygnacji z niektórych zamierzeń.

W związku z twórczą aktywnością Zakładów na Akademii powstał nowy kierunek nauczania - Wydział Wzornictwa Przemysłowego, kształcącego kadry utalentowanych artystów projektantów.

"Sztuka projektowania to trudna dziedzina twórcza - pisze Piotr Perepłyś (patrz: tekst o wystawie, której był kuratorem), prowadzący Pracownię Wybranych Zagadnień Projektowych na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, - która poza własną autonomią kreacji musi odpowiedzieć na potrzeby i wymagania użytkownika. Powstają dzieła jedne na zamówienia, dla konkretnego celu czy dla konkretnej osoby, w wypadku projektowania wnętrza i elementów jego wyposażenia - inne dla anonimowych odbiorców (...). W obu wypadkach twórca-projektant jest zdany na swoja wrażliwość, intuicję, talent i wytrwałość w poszukiwaniu tego 'jedynego', możliwie najdoskonalszego rozwiązania".